Rabiës (hondsdolheid) – hoe zit dat?

Rabiës (hondsdolheid) – hoe zit dat?

 

Hydrophobia is een oude Engelse benaming voor de ziekte die wij meestal Hondsdolheid of Rabiës noemen. Er zijn ook nog andere benamingen in omloop voor deze –bijna altijd dodelijke – virusziekte. Bijvoorbeeld Rage, Razernij en Lyssa. De verklaring voor Hydrophobia (vrij vertaald watervrees) komt u later in dit artikel nog tegen.

Ieder zoogdier en ieder mens kan met dit virus worden besmet. Zoogdieren waaraan het meest wordt gedacht bij deze ziekte zijn onder andere vossen, honden, katten, apen en vleermuizen. Je kunt besmet worden via het speeksel van besmette dieren of mensen. In Amerika komen ook besmette wasberen voor. Mensen worden meestal besmet door een beet of doordat er speeksel in een open wond komt.

Na besmetting verspreidt het virus zich in de spieren en via de zenuwbanen naar het ruggenmerg en de hersenen. De incubatietijd* is afhankelijk van de plaats waar je gebeten bent. Beten in het gezicht hebben de kortste incubatietijd. De wetenschap beschrijft een incubatietijd van 9 dagen tot 7 jaar, maar als gemiddelde wordt echter 3 tot 8 weken aangehouden.

Symptomen

Wordt het slachtoffer niet behandeld dan zijn de eerste symptomen eigenlijk van een algemeen karakter:

  • koorts
  • hoofdpijn
  • malaisegevoel
  • verhoogde spierspanning
  • tintelingen en jeuk in het gebeten lichaamsdeel en
  • overgevoeligheid voor licht en geluid.

Op basis van de verderrabies hondsdolheide symptomen kun je de ziekte in 2 typen indelen:

  • Rabiës Furiosa: hyperactiviteit, agressie, en spierkrampen. Het zien van water en drinken kan zelfs krampaanvallen veroorzaken van de ademhaling- en slikspieren, waardoor de patiënt angst krijgt voor water (weet u nog…Hydrophobia?!)
  • Rabiës Paralytica: vooral verlammingsverschijnselen.

Bij beide typen raken de patiënten tenslotte in een coma en overlijden. Wereldwijd vergt Hondsdolheid nog 40.000 tot 70.000 doden per jaar. Voor 80% in Azië en India. Ongeveer 10 miljoen mensen worden per jaar na een beet behandeld. Dat gebeurt met immunoglobulinen en Rabiësvaccin. Vroeger hadden deze vaccins vaak ernstige bijwerkingen. Daarom was men niet zo scheutig met het uitdelen. Wanneer iemand door een met Rabiës besmet dier is gebeten, dan neemt men natuurlijk deze bijwerkingen wel voor lief. Er zijn namelijk wereldwijd maar weinig gevallen beschreven van mensen die Rabiës hebben overleefd.

rabies hondsdolheid

PERSBERICHT NEW YORK TIMES — January 2, 2005
By the Associated PressWauwatosa, Wis. Jan, 1 (AP) –
A teenager who is the first person known to survive rabies without a vaccination went home Saturday after nearly 11 weeks in the hospital, officials said.
The teenager, Jeanna Giese, 15, was infected when a bat bite her in September, but did not immediately seek treatment. She began showing symptoms of rabies in mid-October.
A team of doctors at Children’s Hospital of Wisconsin gambled on an experimental treatment and induced a coma as part of efforts to stave off the usually fatal infection.

Een stukje hondsdolle geschiedenis uit Nederland

1924

In 1924 was een ministeriële beschikking nodig voor de preventieve behandeling na een hondenbeet. Er werden 4 gevallen aangegeven. Twee personen waren door honden gebeten waarvan het onderzoek uitwees dat zij aan Hondsdolheid hadden geleden. Bij 1 was onderzoek niet mogelijk omdat de dode hond was vernietigd en bij 1 bleek dat er van Hondsdolheid geen sprake was geweest.

De volgende regeling werd door het ministerie op 12 maart 1924 getroffen:
“Na uitbranding van de wond, liefst met den thermocauter, in geen geval met nitras argenti (zoo mogelijk binnen één”uur na den beet), moet den gebetene zoo spoedig mogelijk naar Utrecht gezonden worden. Telegrafisch bericht is wenschelijk, opdat dadelijk na aankomst een aanvang kan worden gemaakt met de behandeling. De gebetenen moeten 14-21 dagen te Utrecht verblijf houden. Zij kunnen en den regel ambulant behandeld worden en logeeren dan in een hotel, pension of privaatwoning. Opneming in een ziekenhuis is slechts bij uitzondering noodig. Ik kan hier nog bijvoegen, dat de onkosten van de reis en van het verblijf van on- en minvermogenden geheel of gedeeltelijk door het Rijk gedragen worden.”

1962

In 1962 was er een bijzondere “uitbraak” van Rabiës in Nederland. Bijzonder omdat de ziekte eerst bij de mens werd geconstateerd voordat een besmet dier bekend was. Het aantal slachtoffers bedroeg 4, mogelijk 5.

Op vrijdag 7 september ‘62 werd in Amsterdam de hulp ingeroepen van de huisarts voor een 3-jarig jongetje. Het jongetje bleek bij onderzoek wat onduidelijke ziekteverschijnselen te hebben, namelijk (onder andere) lichte verhoging en geringe evenwichtsstoornissen. Het kind zou sinds 14 dagen ook erg prikkelbaar en ruzieachtig zijn. Hij zou een broertje en de verloofde van een zusje hebben gebeten. De volgende dag overleed het kind. De huisarts kwam op het idee dat het wel eens Rabiës zou kunnen zijn. De moeder vertelde namelijk dat haar zoontje omstreeks eind juli gebeten was door een klein wit hondje. Ook vertelde ze dat het jongetje een merkwaardige angst had vertoond bij het zien van een vloeistof. De huisarts deed aangifte van het vermoeden van Rabiës.

De oorzaak van de Rabiës was het witte hondje dat enkele maanden voor de uitbraak in een dierenasiel werd gedood. Er was echter geen onderzoek naar Rabiës gedaan. Het hondje heeft tussen de 22 en 30 personen gebeten. 324 personen werden ingeënt, omdat ze mogelijk door een besmet dier waren gebeten.

Aanlijn- en muilkorfgebod

Naar aanleiding van dit geval werd in de betrokken gemeenten een aanlijn- en muilkorfgebod van kracht. Daarnaast werd het aanlijnen van alle honden in Nederland verplicht gesteld en er werd ook een vaccinatiecampagne ontwikkeld. Het doel was alle honden in Nederland voor maart 1963 tegen Rabiës in te enten. Eind februari was ruim 80% van de hondenpopulatie ingeënt. De hiervoor genoemde maatregelen werden dan ook opgeheven. De door het Rijk gesubsidieerde vaccinatie van honden onder de leeftijd van 6 maanden werd per 1 januari 1965 ingetrokken. In de jaren ’65, ’72 en ’79 werden er met Rabiës besmette honden naar Nederland geïmporteerd. Gelukkig heeft dit geen gevolgen gehad.

rabies hondsdolheidUit het buitenland

Sinds 1945 is er in Nederland tweemaal Rabiës geconstateerd bij mensen die het in het buitenland hadden opgelopen. In 1950 betrof dit een 27-jarige militair. Hij werd 7 maanden na terugkomst uit Indonesië delirant en overleed na een da. Hij had tijdens zijn korte verblijf in de Utrechtse kliniek tweemaal iemand gebeten. In 1996 overleed een 49-jarige Marokkaanse man in een ziekenhuis in Alkmaar. De man was een maand eerder tijdens zijn vakantie in Marokko door een hond in zijn gezicht gebeten. Deze hond had al meerdere mensen gebeten en zou later zijn afgemaakt. De wond was verzorgd en de man was gestart met een serie Rabiësvaccinaties, maar had geen immunoglobulinen toegediend gekregen.

In 1987 deed zich in Nederland een nieuw fenomeen voor: Rabiës bij vleermuizen. In de middag van zaterdag 30 mei 1987 vond een echtpaar in Friesland een piepende vleermuis in de begroeiing naast een pad. Bij een poging het diertje weg te laten vliegen, werd de echtgenoot in zijn hand gebeten. Bij toeval ontmoette hij even later een boswachter, die hem adviseerde voor alle zekerheid de vleermuis op Rabiës te laten testen. Hij had namelijk pas in zijn vakliteratuur gelezen dat vleermuizen soms aan deze ziekte konden lijden. De test – uitgevoerd bij het Centraal Diergeneeskundig Instituut in Lelystad – bleek positief.
Vleermuisbeten zijn sindsdien reden tot post-expositie-immunisatie. In juli 1997 werd Rabiës geconstateerd bij de vleermuizenkolonie in de Diergaarde Blijdorp. Het is niet duidelijk hoe het virus in de kolonie was geïntroduceerd.rabies hondsdolheid

Rabiës bij vossen in Europa

De toename van Rabiës bij vossen in Europa is begonnen in 1939 aan de Pools-Russische grens en verspreidde zich westwaarts. De tweede wereldoorlog en de naoorlogse ontwapening van Duitsland hebben op een zekere manier bijgedragen aan de verspreiding, want vossen mochten in die tijd namelijk niet worden geschoten. Het virus werd met een snelheid van 20-30 kilometer per jaar in westelijke en zuidwestelijke richting uitgebreid. In ’68 werd er in Frankfurt/Main door 20 Europese landen – waaronder Nederland – aan een ‘Conference on the Suveillance and Control of Rabies’ deelgenomen.

Pas in augustus 1974 werd in Nederland de eerste aan Rabiës gestorven vos gevonden (in Sellingen, Groningen). In Zuid-Limburg werden vanaf januari ’76 tot juli ’77 besmette vossen aangetroffen, waarna het probleem in Nederland over leek te zijn, maar vanaf ’83 tot ’88 deden zicht toch nog regelmatig gevallen van Rabiës voor bij vossen in de grensgebieden.
Door in 1989 met een in ’78 ontworpen oraal vaccin vaccinatiecampagnes te houden, is dit probleem verdwenen. Lokaas met het orale vaccin werden op strategische plaatsen neergelegd in Duitsland, Nederland en België. De vossen aten het op en zo stopte de verspreiding van Rabiës bij vossen in deze landen.

rabies hondsdolheid

PERSBERICHT – DE TELEGRAAF – 14 juli 2005Leiden- Het biotechnologiebedrijf Crucell gaat een medicijn ontwikkelen tegen Hondsdolheid. Dat gebeurt op een basis van een vorig jaar door het bedrijf zelf ontdekte combinatie van twee menselijke antistofproducten tegen Hondsdolheid. Dat heeft Crucell donderdag bekent gemaakt.
Volgens Crucell kan het nieuwe product als vervanging dienen van de verouderde serumproducten waarmee hondsdolheid nog steeds wordt behandeld. Jaarlijks overleden er 55.000 mensen aan Hondsdolheid als gevolg van onvoldoende zorg of het ontbreken van de juiste behandelmethode.

Preventie bij mensen

  • Als je naar een gebied gaat waar Hondsdolheid voorkomt, dan kun je laten inenten.
  • In het buitenland nooit loslopende honden aaien!
  • Als je gebeten wordt door een autochtone hond of kat of een ander dier dat er verdacht uit ziet, moet je meteen de wond uitwassen, ontsmetten en naar een dokter gaan.
  • Geen vleermuizen hanteren zonder handschoenen.
  • Geen vossen die tam lijken aanraken.

Preventie bij de hond

Laat honden vanaf de leeftijd van 12 weken inenten. De nieuwe enting waarborgt drie jaar immuniteit. Vaccinatie is verplicht voor dieren die naar het buitenland reizen en in België voor alle huisdieren ten zuiden van Samber en Maas.

Engeland

Is een Rabiësvrij land waar tot 2001 honden van buiten niet binnen kwamen, tenzij ze eerst 9 maanden in quarantaine werden gehouden, wat voor vrijwel iedereen te lang was om dit een praktische optie te maken. Sinds 2001 konden echter honden het land in die:

  • meer dan 7 maanden geleden zijn ingeënt
  • gecontroleerd zijn door middel van een bloedproef in een aangewezen laboratorium op het gevormd hebben van antistoffen.
  • recent (48 uur) zijn behandeld met aangewezen middelen tegen wormen en teken.
  • voorzien zijn van een door een dierenarts en de Rijksdienst getekend certificaat en
  • eenduidig kunnen worden geïdentificeerd (microchip)

Vanaf 1 januari 2012 is de overgangsregeling vervallen waaronder de strengere eisen voor rabiës enting en bloedtest vallen. Op dit moment gelden gelijke eisen als bij de overige EU landen: tenminste 21 dagen voor vertrek vaccineren tegen rabiës, een chip en een paspoort. De verplichte wormbehandeling blijft overigens wel bestaan. Daarnaast mag je alleen via goedgekeurde routes het land in en zijn bepaalde rassen verboden.

In 1996 werd voor het eerst bij een Britse vleermuis het Rabiës virus gevonden en in 2002 overleed een vleermuis aan Rabiës na een beet. Het eerste Britse inheemse geval van Hondsdolheid sinds bijna een eeuw.

Europa

In augustus 2004 werd er in Europa nog eens groot alarm geslagen. Er was in het asiel van Bordeaux een hond overleden aan Rabiës. De hond had zeker 7 mensen had gebeten tijdens haar zwerftocht door het zuidwesten van Frankrijk. In het grote hospitaal van Bordeaux lagen 300 antidoses klaar.

Jolanda Leijdens
Bronnen: RIVM – WIKIPEDIA – TELEGRAAF – NEW YORK TIMES

The Terrier Times maart 2006 – herschreven maart 2017
Uitgave van Stichting de Werkende Terrier

 

*incubatietijd=tijd tussen besmetting en de eerste symptomen